Diyetisyen gözüyle sessiz bir sorun
Günlük yaşamda sık karşılaşılan mide problemleri, ciltte kızarıklık ve kaşıntı, geniz akıntısı, burun tıkanıklığı ya da tekrarlayan baş ağrıları; yapılan kan tahlilleri ve diğer tetkiklere rağmen bazen net bir nedene bağlanamayabilir. Bu gibi durumlarda, sıklıkla gözden kaçabilen sebeplerden biri, vücudun histamini yeterince parçalayamaması sonucu ortaya çıkan histamin intoleransı olabilir.
Histamin fazlalığı, farklı organ ve sistemleri etkileyerek bu tür yakınmalara yol açabilir.
Histamin Nedir?
Histamin, vücudumuzda doğal olarak bulunan ve birçok hayati görevi olan bir biyokimyasal habercidir. Bağışıklık sistemi, sinir sistemi ve mide-bağırsak sistemi başta olmak üzere pek çok sistemde rol oynar.
Başlıca görevleri:
- Bağışıklık sisteminde:
Vücut bir alerjen ya da enfeksiyonla karşılaştığında histamin salgılar. Bu sayede damarlar genişler ve bağışıklık hücreleri ilgili bölgeye daha kolay ulaşır. Bu durum kızarıklık, şişlik, kaşıntı ve burun akıntısı gibi belirtilerle kendini gösterebilir. - Sindirim sisteminde:
Midede asit salgılanmasını uyararak sindirimin başlamasına yardımcı olur. - Sinir sisteminde:
Uyanıklık, dikkat ve bazı bilişsel fonksiyonların düzenlenmesinde etkilidir. - Dolaşım sisteminde:
Damar genişlemesini sağlayarak kan akışını ve dokulara oksijen taşınmasını destekler.
Özetle histamin vücut için zararlı değil, gereklidir. Ancak histamin fazlalaştığında veya vücut onu yeterince parçalayamadığında sorunlar ortaya çıkar. Normal koşullarda histamin, bağırsaklarda bulunan DAO (Diamin Oksidaz) enzimi ile parçalanır. Bu enzimin yetersiz çalışması ya da miktarının azalması durumunda histamin vücutta birikir.
Histamin İntoleransı Nedir?
Histamin intoleransı bir gıda alerjisi değildir.
Bu durum, histamin içeren ya da histamin salınımını artıran besinlerin vücutta yeterince yıkılamaması sonucu gelişir.
Bilimsel çalışmalara göre histamin intoleransı;
- Bağırsak florasının bozulması
- Bazı ilaçların kullanımı
- Uzun süreli stres
- Histaminden zengin beslenme
ile ilişkilidir.
Histamin Fazlalığının Belirtileri Nelerdir?
Histamin intoleransı farklı sistemleri etkileyebildiği için belirtiler kişiden kişiye değişebilir.
En sık görülen belirtiler:
- Şişkinlik, karın ağrısı, ishal
- Yüzde kızarma ve kaşıntı
- Baş ağrısı, migren atakları
- Çarpıntı, baş dönmesi
- Burun akıntısı, nefes darlığı hissi
- Yorgunluk, huzursuzluk ve sinirlilik
- Yüzde ve vücutta ödem
Bu belirtilerin ortak özelliği, çoğunlukla yemeklerden sonra artış göstermesidir.
Histamin Diyeti Nedir?
Histamin diyetinin amacı, vücuda alınan histamin miktarını azaltmak ve histaminin vücutta birikmesini önlemektir. Bu yaklaşım bir “yasaklar listesi” değil, kişiye özel ve dengeli bir beslenme modelidir.
Bilimsel yayınlarda histamin diyeti, histamin intoleransının yönetiminde ilk ve en etkili basamak olarak tanımlanmaktadır.
Histamin Diyeti Nasıl Uygulanır?
1. Temel prensipler
- Taze tüketim esastır. Beklemiş ve uzun süre saklanmış besinlerde histamin miktarı artar.
- Fermente ve işlenmiş gıdalar genellikle histaminden zengindir.
- Her bireyin toleransı farklıdır; aynı besin farklı kişilerde farklı tepkilere yol açabilir.
2. Genellikle kaçınılması önerilen besinler
(Histamin içeriği yüksek ya da histamin salınımını artırabilen gıdalar)
Fermente ürünler
- Olgun peynirler, yoğurt, kefir
- Turşu, sirke, soya sosu
İşlenmiş etler
- Salam, sucuk, sosis
Deniz ürünleri
- Kabuklu deniz ürünleri
- Ton balığı, uskumru, sardalya (özellikle konserve)
Bazı sebze ve meyveler
- Domates, patlıcan, ıspanak
- Çilek, muz, narenciye
Diğer
- Alkol
- Çikolata
- Katkı maddesi içeren hazır gıdalar
3. Genellikle daha iyi tolere edilen besinler
(Histamin içeriği düşük, taze tüketildiğinde güvenli kabul edilenler)
- Taze et ve tavuk (bekletilmeden)
- Taze pişmiş balık (hemen tüketilmesi şartıyla)
Sebzeler:
Kabak, havuç, brokoli, marul
Meyveler:
Elma, armut, yaban mersini
Karbonhidratlar:
Pirinç, patates, yulaf, kinoa, karabuğday
Yağlar:
Zeytinyağı, hindistancevizi yağı
Diyetisyen Bakış Açısıyla Önemli Bir Nokta
Histamin diyeti kendi kendine ve uzun süre uygulanmaması gereken bir diyettir. Çok sayıda besin grubunun kısıtlanması, özellikle kadınlarda ve genç bireylerde vitamin ve mineral eksikliklerine yol açabilir.
Bu nedenle biz diyetisyenler, histamin intoleransında genellikle:
- Kısa süreli bir eliminasyon diyeti,
- Ardından bireyin tolere edebildiği besinlerin kontrollü şekilde geri eklenmesi
yaklaşımını uygularız.
Amaç yasaklarla değil, kişiye özel bir denge ile ilerlemektir.
Unutulmamalıdır ki her mide ya da cilt şikâyeti histamin kaynaklı değildir. Doğru tanı ve profesyonel beslenme planı şarttır.
Histamin Diyetinin Faydaları Var mı?
Bilimsel çalışmalar, histamin diyeti uygulayan bireylerde:
- Sindirim sistemi şikâyetlerinde azalma
- Yüz ve vücutta ödemin azalması
- Baş ağrısı ve migren ataklarında hafifleme
- Cilt belirtilerinde iyileşme
olduğunu göstermektedir.
Histamin intoleransı, modern yaşam ve beslenme alışkanlıklarıyla birlikte daha görünür hâle gelen bir sağlık sorunudur. Nedeni açıklanamayan sindirim problemleri, cilt kızarıklıkları ve baş ağrıları yaşayan bireylerde histamin faktörü mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır.
Ancak çözüm, kulaktan dolma listelerde değil; bilimsel bilgi, uzman desteği ve kişiye özel beslenme planlarında yatmaktadır.
Email: dytesratoktay@gmail.com
Instagram : @uzmandiyetisyenesratoktay
Kaynaklar
- Maintz L, Novak N. Histamine and histamine intolerance.
American Journal of Clinical Nutrition
DOI: 10.1093/ajcn/85.5.1185 - Reese I. et al. Evidence for dietary management of histamine intolerance.
International Journal of Molecular Sciences
DOI: 10.3390/ijms26189198 - Matysiak J. et al. Histamine intolerance – current state of knowledge.
Journal of Medical Science
DOI: 10.20883/medical.e727 - Schnedl WJ et al. Diamine oxidase supplementation in histamine intolerance.
