![\"\"](\"https:\/\/arttmodernmiami.com\/wp-content\/uploads\/2023\/01\/Screenshot-2023-01-04-221444.png\")
Bu yaz\u0131mda; Zanaat, tasar\u0131m ve sanat aras\u0131ndaki farklar nedir? Benzerler mi birbirlerine yoksa apayr\u0131 m\u0131d\u0131rlar? bundan bahsedece\u011fim. Bunlar\u0131n zaman zaman kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz ki bu kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lma, bazen b\u00fcy\u00fck farklar varm\u0131\u015f gibi olabiliyor, bazen de i\u00e7 i\u00e7e girmi\u015f gibi, ikisi de \u00fc\u00e7\u00fc de birliktelermi\u015f gibi olabildi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz.
<\/p>\n\n\n\n
Zanaat denilen \u015fey i\u00e7in \u00e7e\u015fitli \u00f6rnekler verelim. Ta\u015f i\u015f\u00e7ili\u011fi, bak\u0131r oymac\u0131l\u0131\u011f\u0131, binek hayvanlar\u0131na konulan eyer i\u015f\u00e7ili\u011fi, seramik tabak s\u00fcslemecili\u011fi, marangozluk i\u015fleri, kuaf\u00f6rl\u00fck, cam i\u015f\u00e7ili\u011fi, deri i\u015f\u00e7ili\u011fi, vs. \u015eimdi bu \u00f6rneklerini verdi\u011fim zanaat i\u015f\u00e7iliklerine, mesleklere bakarsak, bunlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131nda \u00f6\u011frenim de olabilir ama daha \u00e7ok o i\u015fi el, kol, ayak becerilerinin yard\u0131m\u0131yla, usta-\u00e7\u0131rak ili\u015fkisi gibi, \u00f6\u011frene \u00f6\u011frene, yapa yapa ayn\u0131 \u00fcr\u00fcn\u00fc ustas\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 gibi, yapmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ve de yap\u0131yor. K\u0131sacas\u0131, bu t\u00fcr eylemlerle eme\u011fini ortaya koyan, bir \u015feyler yapan ki\u015filerin yapt\u0131klar\u0131na zanaat diyoruz. Sermayeden \u00e7ok nitelikli eme\u011fini kullan\u0131rlar. B\u00f6ylece mal \u00fcretiminde bulunan ki\u015fi, zanaatkard\u0131r.
<\/p>\n\n\n\n
Buna kar\u015f\u0131n sanat\u00e7\u0131 ise, o mal \u00fcretimi i\u00e7in, onu tek ba\u015f\u0131na \u00f6zel olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp tek bir sefer olarak ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, sanat\u00e7\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 her yap\u0131t tek ve bir tanedir. \u0130kinci bir benzeri yoktur. Sanat\u00e7\u0131, yeniden ikinci eserini de ilk defa yap\u0131yormu\u015f gibi yapar. \u0130kinci eser de, birincisi gibi ayn\u0131ym\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnmesine ra\u011fmen, o da birincisi gibi orijinal ve tek\u2019dir, biriciktir. Yani sanat\u00e7\u0131 her eserini, tek olarak \u00fcretir. Halbuki bir bak\u0131r oymac\u0131s\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 her tabakla bir sonraki ve daha sonraki tabaklar aras\u0131nda problem yoktur, hepsi ayn\u0131d\u0131r, hatta m\u00fckemmel derecesinde yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Birincisi ve 30\u2019uncusu aras\u0131nda hi\u00e7bir fark yoktur. El eme\u011fi ile ayn\u0131s\u0131 \u00fcretilmi\u015ftir. O \u00fcr\u00fcn sat\u0131lacakt\u0131r ve yar\u0131n ayn\u0131s\u0131 tekrar tekrar \u00fcretilmeye devam edecektir. Ama sanat\u00e7\u0131n\u0131n eseri bir tane olmas\u0131na ra\u011fmen sat\u0131lma garantisi yoktur. Buna ra\u011fmen sanat\u00e7\u0131, yeni bir tane orijinal olarak \u00fcretmeye devam eder. Sanat\u00e7\u0131 yap\u0131t\u0131n\u0131 \u00fcretirken, kafas\u0131nda binlerce problemi \u00e7\u00f6zecek \u015fekilde yakla\u015f\u0131r ve bu y\u00fczden sanat\u00e7\u0131n\u0131n eseri veya \u00fcr\u00fcn\u00fc, tekdir. Halbuki zanaatk\u00e2r\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc ayn\u0131d\u0131r, ayn\u0131 \u015fekilde i\u015flemini yapar ve bitirir. S\u00fcresi bellidir. Sanat yap\u0131t\u0131nda ise, s\u00fcre belli de\u011fildir. Yani sanat yap\u0131t\u0131n\u0131n benzeri yoktur, bir tanedir. Zanaat eserinin pek \u00e7ok benzeri vard\u0131r. Sanat\u00e7\u0131 her defas\u0131nda, \u00f6zg\u00fcn bir eser ortaya \u00e7\u0131kar\u0131r ve bunun i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Baz\u0131 mesleklerdeki bu zanaatkarl\u0131k nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor? \u00d6rne\u011fin; ta\u015f i\u015f\u00e7ili\u011fi \u00e7imentonun olmad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlerde b\u00fcy\u00fck ta\u015flar \u00e7ok d\u00fczg\u00fcn bir \u015fekle getirilerek(k\u00fcp), evin, binan\u0131n, kalenin, saray\u0131n, cami ve kiliselerin, mezarlar\u0131n yap\u0131lmas\u0131nda \u00f6nc\u00fc oldular. O d\u00f6nemlerde ta\u015f yontucular\u0131 a\u011f\u0131r, zahmetli b\u00fcy\u00fck bir emek harcayarak bu mesle\u011fi ger\u00e7ekle\u015ftiriyorlard\u0131. Sonradan demirin devreye girmesiyle demir-ta\u015f birlikteli\u011fi, ev, bina yap\u0131m\u0131nda ba\u015fka bir safhaya evrildi. Sonra da sanayile\u015fmeyle birlikte \u00e7imento ta\u015f\u0131n yerini alarak \u00e7imento+kum+demir \u00fc\u00e7geni kuruldu. Buradaki kumu, ta\u015f\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7alara b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f hali olarak d\u00fc\u015f\u00fcnebilirsiniz. (Kumu kimyasal olarak tabi ki ta\u015f gibi de\u011ferlendirmeyiniz. Ben burada kum ta\u015f ili\u015fkisini metafor olarak yap\u0131yorum.) Ve evler, binalar birbirlerinin hep tekrar\u0131 olarak ger\u00e7ekle\u015ftirildiler.
<\/p>\n\n\n\n
Binek hayvanlar\u0131n \u00fcst\u00fcne konulan eyerlere gelince; \u00f6nceleri at\u0131n \u00fcst\u00fcne bez par\u00e7alar\u0131 gibi \u015feyler at\u0131p, bindiler. Bu bez yerine, daha dayan\u0131kl\u0131 malzeme olarak deriden (bir \u00f6rt\u00fc gibi) yararland\u0131lar. Sonralar\u0131 deriyi i\u015fleyerek, at\u0131n s\u0131rt\u0131n\u0131n ergonomisine ve \u00fcst taraf\u0131nda binen ki\u015finin oturdu\u011fu yeri \u015fekillendirdiler. Ve bug\u00fcnk\u00fc atlar\u0131n \u00fczerine konulan \u201ceyer\u201d denilen bir \u00fcr\u00fcn ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Eyerlerin hepsi birbirinin ayn\u0131s\u0131d\u0131r. Ayn\u0131s\u0131 da olmak zorundad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Marangozluk mesle\u011finde de ayn\u0131 mentaliteyi g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. \u0130nsanlar\u0131n mekanlardaki oturma, yatma, yemek yemek i\u00e7in \u00e7e\u015fitli koltuk, yatak, yemek masas\u0131 objelerini \u00fcrettiler. Bunlar\u0131 daha i\u015flevsel hale getirdiler. Sonra da bunlara estetik kayg\u0131lar y\u00fckleyerek bu objelerin ya bir sanat\u00e7\u0131 taraf\u0131ndan \u00fcretilmek \u00fczere ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 ya da bir tasar\u0131mc\u0131 taraf\u0131ndan \u00e7ok \u00fcretilmek \u00fczere bu objeler \u00fczerinde i\u015flemlere tabi tutuldular. Formlar\u0131n\u0131, boyutlar\u0131n\u0131, renklerini hatta mek\u00e2n i\u00e7inde birbirleriyle ili\u015fkilerini de\u011fi\u015ftirerek, ba\u015fka bir tasar\u0131m \u00fcr\u00fcn\u00fc haline getirmeye ba\u015flad\u0131lar. Bu esnada Alman ekollerinden Bauhaus sanat\u00e7\u0131lar\u0131 ve tasar\u0131mc\u0131lar\u0131n\u0131n g\u00fczel \u00f6rneklerini (\u00f6zellikle 1920-1930 y\u0131llar\u0131 aras\u0131) internetten g\u00f6rebilirsiniz. Halen 1920\u2019lerde \u00fcretilmi\u015f bir Bauhaus \u00fcr\u00fcn\u00fc sanki bug\u00fcn\u00fcn bir \u00fcr\u00fcn\u00fcym\u00fc\u015f gibi g\u00fczel tasarlanm\u0131\u015f olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Yine demir ustas\u0131n\u0131n \u00fcretti\u011fi demir kap\u0131lar, pencereler, vitrinler, akl\u0131n\u0131za gelebilecek her t\u00fcrl\u00fc demir i\u015flerinin de bir\u00e7ok benzeri vard\u0131r. Demir ustas\u0131 ayn\u0131 \u00fcr\u00fcn\u00fc defalarca tekrarlar, yeniden bir daha, bir daha ayn\u0131s\u0131n\u0131 ortaya koyar. Sanat\u00e7\u0131 ise bu demir i\u015flerinden her defas\u0131nda, \u00f6zg\u00fcn, tek, e\u015fsiz bir \u00fcr\u00fcn ortaya koymak i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, \u00e7izimler yapar, bozar, bir daha bir daha yapar. Sonunda bir tane, tek bir i\u015f \u00e7\u0131kar ortaya. O y\u00fczden \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcp, birbirine benzemeyen e\u015fsiz \u00fcr\u00fcnler ger\u00e7ekle\u015ftirir. Yine ba\u015fka mesleklerden cam i\u015f\u00e7ili\u011fi, deri i\u015f\u00e7ili\u011fi de bunlara verilebilen \u00f6rneklerdir. Tasar\u0131mc\u0131, zanaatkar ve sanat\u00e7\u0131 aras\u0131nda bir yerdedir. Ama i\u015fleri gere\u011fi bazen zanaatkarl\u0131\u011fa do\u011fru gider, bazen de sanat\u00e7\u0131 gibi tav\u0131r al\u0131r. Sanat\u00e7\u0131n\u0131n el eme\u011fine d\u00fc\u015f\u00fcncesini katt\u0131\u011f\u0131n\u0131 unutmayal\u0131m. \u0130lle de bu yap\u0131t\u0131n, toplum i\u00e7in direkt olarak yararl\u0131l\u0131\u011f\u0131 yoktur. Ama dolayl\u0131 y\u00f6nden herkesin g\u00f6remedi\u011fini onlara g\u00f6stermesi bak\u0131m\u0131ndan faydas\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Michelangelo\u2019nun mermerden, ta\u015ftan olu\u015fan eserlerini g\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u00f6n\u00fcne getirelim. O da bir ta\u015f i\u015f\u00e7isi gibi ta\u015f\u0131, mermeri oymaya ba\u015flad\u0131 ve o g\u00fczel eserleri meydana getirdi. Ancak, bir eseri ortaya \u00e7\u0131karmadan \u00f6nce belki de y\u00fczlerce mermerin nas\u0131l oyulaca\u011f\u0131n\u0131n denemelerini yapt\u0131. Hatta, hangi mermer t\u00fcr\u00fcn\u00fcn kendisinin istedi\u011fi bir yap\u0131t haline gelmesi i\u00e7in o t\u00fcr mermerden anlamas\u0131 gerekiyordu. Sonrada bu eseri bazen en ince ayr\u0131nt\u0131s\u0131na kadar, bazen de yar\u0131m b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f izlenimi veren heykellerini ger\u00e7ekle\u015ftirdi. \u00d6zellikle bu yar\u0131m kalm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnen eserler son d\u00f6nemlerine rastlar. Belki de her yerinin daha \u00e7ok s\u00f6z s\u00f6ylemesini istemiyordu. Daha yal\u0131n, daha minimalize ediyordu. \u0130\u015fte bu hareketleri bir ta\u015f i\u015f\u00e7isinin olay\u0131nda g\u00f6remezsiniz. Tasar\u0131mc\u0131 da burada bu i\u015flemleri tasarlar, planlar\u0131n\u0131 yapar, \u00e7izimlerini ortaya koyar. O i\u015flemin ger\u00e7ekle\u015fmeden \u00f6nceki t\u00fcm a\u015famalar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen, taslaklar\u0131n\u0131 \u00e7izen, k\u00e2\u011f\u0131t \u00fczerinde g\u00f6r\u00fcn\u00fcr hale getirmeye \u00e7al\u0131\u015fan ki\u015fidir tasar\u0131mc\u0131. Ta\u015f i\u015f\u00e7isi o \u00fcr\u00fcnden defalarca
ayn\u0131s\u0131n\u0131 yapar (\u00e7okluk kavram\u0131), tasar\u0131mc\u0131 o ta\u015ftan neler yapabilece\u011finin \u00e7izimlerini yapar, g\u00f6r\u00fcn\u00fcr hale getirir, hatta bazen o yap\u0131ttan \u00e7ok yap\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flar, bazen bir tane yap\u0131lmas\u0131n\u0131 da ger\u00e7ekle\u015ftirebilir. Ama sanat\u00e7\u0131 her zaman tek, e\u015fsiz, bir \u00f6zg\u00fcn yap\u0131t olarak belki bir iki kereye mahsus ger\u00e7ekle\u015ftirir ama her zaman bunu yapmaz. Yine her zaman tasar\u0131mc\u0131, ta\u015f i\u015f\u00e7isi gibi s\u00fcrekli olarak seri \u00fcretim de yapmaz. Bazen iki \u00fc\u00e7 tane, onlarca, bazen de elli tane de \u00fcretilmesini isteyebilir. Sanat\u00e7\u0131y\u0131 da s\u00f6yledi\u011fimiz gibi bir tek olarak, e\u015fsiz, \u00f6zg\u00fcn, orijinal yapar her eserini. Basit bir deyi\u015fle \u015f\u00f6yle noktalayabiliriz bu yaz\u0131m\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Ta\u015f i\u015f\u00e7isi: \u00c7okluk ve ayn\u0131 olmak ko\u015fulu var.
Tasar\u0131mc\u0131: Bazen tek, bazen \u00e7okluk kavram\u0131 ile u\u011fra\u015f\u0131r \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla.
Sanat\u00e7\u0131: Her zaman teklik kavram\u0131 var. E\u015fsiz, \u00f6zg\u00fcn, orijinal.
<\/p>\n\n\n\n
Herkesi sayg\u0131yla selaml\u0131yorum.<\/p>\n\n\n\n
Murat Mete AGYAR<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Merhaba de\u011ferli okurlar, herkese kucak dolusu sevgi ve sayg\u0131lar\u2026 Bu yaz\u0131mda; Zanaat, tasar\u0131m ve sanat aras\u0131ndaki farklar nedir? Benzerler mi birbirlerine yoksa apayr\u0131 m\u0131d\u0131rlar? bundan bahsedece\u011fim. Bunlar\u0131n zaman zaman kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz ki bu kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lma, bazen b\u00fcy\u00fck farklar varm\u0131\u015f gibi olabiliyor, bazen de i\u00e7 i\u00e7e girmi\u015f gibi, ikisi de \u00fc\u00e7\u00fc de birliktelermi\u015f gibi olabildi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Zanaat […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":1433,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[68],"tags":[21,52,42],"translation":{"provider":"WPGlobus","version":"3.0.0","language":"tr","enabled_languages":["en","tr"],"languages":{"en":{"title":true,"content":true,"excerpt":false},"tr":{"title":true,"content":true,"excerpt":false}}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arttmodernmiami.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1432"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arttmodernmiami.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arttmodernmiami.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arttmodernmiami.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arttmodernmiami.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1432"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/arttmodernmiami.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1432\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1436,"href":"https:\/\/arttmodernmiami.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1432\/revisions\/1436"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arttmodernmiami.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1433"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arttmodernmiami.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1432"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arttmodernmiami.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1432"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arttmodernmiami.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1432"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}